BLOG: Weerbaar ben je, of je bent het niet
Essentie van weerbaarheid
Kan de Evolutie ons iets leren over weerbaarheid? Krokodillen leven al 200 miljoen jaar op aarde. Dinosaurussen domineerden 165 miljoen jaar maar verdwenen, op een geologische tijdschaal gemeten, vrij plotseling. Waarom overleefden krokodillen wel en dinosaurussen niet dezelfde veranderingen?
Dinosaurussen waren buitengewoon efficiënt aangepast aan hun omgeving en konden daardoor "optimaal" van hun omgeving profiteren. Vandaar dat ze immens groot konden worden of juist overleven in barre polaire omstandigheden. Ze waren 'supersterk' ... maar wel erg afhankelijk. Krokodillen daarentegen zijn op hun eigen manier "optimaal" aangepast, weinig ambitieus en met een hoge tolerantie voor hun omgeving.
Blijkbaar heeft de aard of het gedrag van het beest invloed op zijn overlevingskansen. Ook, of misschien wel juist, bij onvoorziene veranderingen. Geopolitieke verschuivingen, cyberdreigingen en AI zijn de impactvolle veranderingen in onze tijd en vergelijkbaar met de gebeurtenissen die slecht afliepen voor dinosaurussen.
Krokodillen overleefden niet omdat ze harder werkten, maar omdat ze anders waren. De aard van een dier ligt vast in zijn DNA. Voor organisaties is dat beleid en principes. Voor bestuurders betekent dat één vraag: wat zeggen ons beleid en onze principes werkelijk over wie wij zijn?
Efficiëntie maakt kwetsbaar
"Optimaal" is tegenwoordig meestal synoniem voor "efficiëntie" (lean, just-in-time, strakke processen, veel uitbesteed of gedelegeerd). "Optimale" organisaties zijn daardoor sterk afhankelijk van hun omgeving. Leunen op afhankelijkheden introduceert risico's waar je beperkte invloed op hebt, zoals de dinosaurus ondervond.
In een bedrijfscultuur van "efficiëntie" winnen korte termijn successen het vrijwel altijd van langere termijn zekerheden. In een veranderende omgeving is dat niet handig, want wat een organisatie vandaag "efficiënt" maakt is de kwetsbaarheid voor morgen. Deze kwetsbare situatie verander je niet met repareren, immers dat verandert niks aan de aard van het beestje en leidt dus niet tot ander gedrag. Het geeftslechts tijdelijk enige ademruimte. Er moet bij elk besluit een ander optimum worden gezocht, waarbij omgaan met bedreigingen onderdeel is van de afweging.
De oplossing moet gezocht worden in anticiperen op onzekerheden en toleranties inbouwen voor mogelijke ontwikkelingen die buiten je invloedsfeer liggen. Dit kan betekenen dat weerbaarheid voorrang moetkrijgen op functionaliteit, of zoals een kernboodschap in het rapport “Van kwetsbaar naar weerbaar”1:
Kernboodschap voor beleids-DGs en beleidsmakers: digitale weerbaarheid moet een prioriteit worden in beleidsvorming en uitvoering, zelfs boven andere beleidspunten (‘uitruil’).
Evolueren van binnenuit
De aard van een wezen ligt vast in zijn DNA. Principles & Policies zijn de genen van een organisatie. En net als DNA veranderen ze niet door een commando van bovenaf. De aard van een dinosaurus pas je niet aan door een manifest aan een prikbord te hangen.
Blijvende verandering ontstaat door op alle lagen van de organisatie te leren van successen en mislukkingen. Leren is bewust werken en lessen trekken uit het resultaat. Beleid moet dat stimuleren en faciliteren.
Evolutie is dan niet wat een bestuurder decreteert, maar het is wat een organisatie zelf leert en ervaart. Vastleggen in Principles & Policies is het sluitstuk, niet het startpunt.
1 “Van kwetsbaar naar weerbaar”, ABDTOPConsult, 25 februari 2025
Gerelateerde posts
